Xan de Waard: de aanvoerder die je pas opvalt als je goed kijkt

Op het Wagener Stadion in Amstelveen vraag ik een ouder echtpaar wie volgens hen de beste speelster van de Oranje Dames is. Ze noemen Frédérique Matla, Yibbi Jansen en Pien Sanders. Pas bij doorvragen valt de naam: "O ja, en die kapitein. Die rustige." Dat is precies de paradox van Xan de Waard. Aanvoerder van de wereldkampioen, en tegelijk de speelster die je het minst opvalt. Tot je let op wat er om haar heen gebeurt.

Onmisbaar achterin

De Waard speelt centraal achterin. Op die positie kan één foute beslissing direct een tegendoelpunt opleveren. In de duels met Argentinië, België en Duitsland van afgelopen seizoen bleef ze gemiddeld onder de twee balverliezen per wedstrijd. Volgens KNHB-cijfers is dat de hoogste passnauwkeurigheid van alle internationals in de hoofdklasse.

Bondscoach Raoul Ehren noemt haar "de metronoom". Niet de speelster die het verschil maakt met een actie van vijftig meter. Maar degene die het tempo van een hele ploeg bepaalt. Door op het juiste moment de bal vast te houden of juist door te tikken naar Marleen Jochems.

Bij Oranje-Rood net zo belangrijk

Ook bij Oranje-Rood, haar club sinds 2017, gebeurt iets vergelijkbaars. De Eindhovenaren spelen een hoog en drukkend systeem. Daarvoor heb je iemand nodig die achterin het hoofd koel houdt. Trainer Rick Mathijssen vertelde dit jaar: "Als Xan een wedstrijd mist, moeten we ons hele opbouwplan herzien."

Stille schakel richting Los Angeles

Naar de Olympische Spelen in Los Angeles toe is dat geen klein gegeven. Oranje verloor in de zomer een aantal ervaren namen. Eva de Goede stopte en Lidewij Welten kondigde een sabbatical aan. De Waard, inmiddels ruim honderd interlands, is daarmee de stille schakel die het Nederlandse stelsel bij elkaar houdt. Niet door te schreeuwen, maar door op de juiste vierkante meter te staan. Iedere keer weer.

Waarom haar stijl bijzonder is

In een tijd waarin sociale media draaien om beelden, snelle acties en hoogtepunten, valt de stijl van De Waard op door wat je níét ziet. Geen opzichtige vieringen na een succes, geen interviews vol grote uitspraken. Wel een speelster die rustig blijft als het om haar heen druk wordt.

Voor jonge verdedigers in de jeugd is dat een mooie les. Je hoeft niet de meeste schoten te lossen of de hardste sleeppush te hebben. Je waarde voor een team zit ook in voorspelbaarheid, in de juiste positie kiezen en in passes die altijd aankomen.

Wie haar dit najaar in actie wil zien, krijgt twee mooie kansen. Begin februari speelt Oranje-Rood in de Indoor European Cup in Hamburg. En in januari zijn er de Pro League-wedstrijden tegen Argentinië in Amstelveen. Let dan eens niet op de bal, maar op nummer 21. Grote kans dat je verbaasd bent hoe vaak ze precies op de juiste plek staat.